Zygmunt Pierszalik                                                                                      Dawne dzieje Rokitnicy cz. 1


 

Nazwa „Rokitnica” w przeciągu wieków zmieniała się i to czasem dość znacznie. Najstarszy zapis pochodzi z około 1295 roku 1 jako Rokytnicza, a dotyczy on poboru dziesięciny w części zachodniej wsi. Część wschodnią po raz pierwszy wymieniono w 1332 roku jako Rokytniky 2.

Przy podziale księstwa kozielsko-bytomskiego w 1369 roku, część wschodnią wsi określono jako Mertinskreczim i Rotkirczem (Karczma Martina i Czerwona Karczma). Z dokumentu wynika, że karczma Martina stała przy głównej drodze do Bytomia i była określana też jako czerwona. Widać znaczenie tej karczmy w okolicy było tak duże, że jej nazwa zdominowała nazwę wsi i to na kilka dziesięcioleci. Jeszcze w 1402 roku, gdy dochodzi do sprzedaży wsi, określa się ją jako Martins Kretscham als Rokotniza" (Martins Kretscham [określane] jako Rokitnica) 3.

W 1524 roku spotykamy nazwę Rokitnicze 4. Wizytacje kościelne z 1697 roku 5 i z 1720 roku 6, wymieniają obie części wsi jednakowo jako Rokitnica.

W XIX wieku, używa się zapisów Rokitnitz, a następnie Rokittnitz. Rokittnitz - należałoby tłumaczyć jako rokitnice, rokitniki (jak w 1332 roku), czyli nazwa dotyczyłaby mieszkańców wsi. Tłumaczy się to też jako - rokitna osada 7.

Równolegle pojawia się nazwa Rokittnitza ale dotyczy ona rzeki. Czyli wieś to Rokittnitz, a rzeka to Rokittnitza. Obie nazwy są pokrewne i wywodzą się od słowa - rokita, oznaczającego nazwę jednego z gatunków wierzb - Salix rosmarinifolia. Jest to niski krzew o wysokości do 1 m. Liście bardzo drobne, lancetowate lub wąskoeliptyczne, zaostrzone, całobrzegie, młode obustronnie jedwabiste. Rośnie na wilgotnych łąkach i torfowiskach 8.

Obecnie ten gatunek wierzby w Rokitnicy prawie nie istnieje, ale kiedyś, gdy dolina była bardziej podmokła, musiała dominować. Utożsamianie nazwy Rokitnica z Rokitą - człowieczkiem czy duszkiem żyjącym na mokradłach jest błędne. Jest to późniejszy wytwór fantazji ludowej.

5.02.1936 roku nazwę Rokittnitz zmieniono na Martinau 9.

W 1945 roku przywrócono jej pierwotne brzmienie jako Rokitnica. Nazwa Martinau jak łatwo się domyślić, nawiązywała do starej nazwy Martins Kretscham z końca XIV wieku.

Jeżeli chodzi o rokitnicką rzekę nazywaną obecnie Potok Rokitnicki, we wczesnym średniowieczu określano ją jako Chocenna. Wspomina o tym dokument z 1297 roku 10. Prawdopodobnie jest to jej pierwotna nazwa. Jak długo była ona używana, tego nie można określić, gdyż tylko ten jeden dokument ją wymienia. Późniejsze nazwy związane są z nazwą miejscowości, przez którą przepływała stąd powstały nazwy Rokittnitza lub Rokittnitzer Wasser, a obecnie Potok Rokitnicki. Na odcinku przepływającym przez Żerniki nazywana jest Potokiem Żernickim.

Rzeka bierze swój początek w wieszowskim lesie w rejonie osławionego źródła św. Sarkandra 11. Wydaje się, że warto byłoby to dokładnie ustalić.

 


1 - CDS Bd. XIV. str. 96.
2 - CDS Bd. XXII, Regest 5112.
3 - CDS Bd. VI. Regest 45 oraz dodatek XI, str. 191-193.
4 - A. Perlick,  Zur Geschichte der Dörfer im heutigen Kreises Beuthen.  W: AdBL 1926. Nr 28. str. 110.
5 - J. Jungnitz, Visitationsberichte  der  Diözese   Breslau. Teil 2.  Archidiakonat Oppeln. Breslau 1904. str. 94.
6 - F.  Maroń.  Materiały źródłowe do dziejów Kościoła w obecnej diecezji katowickiej.  Protokoły wizytacyjne z 1720 i 1721 roku. W: Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne. T.XI, str. 354.
7 - H. Borek, Górny Śląsk w świetle nazw miejscowych. Opole  1958. str. 73.
8 - Encyklopedia Powszechna. 1979.
9 - Benannt, genannt. umbenannt... Königswinter 1993.
10 - B. Szczech,  Testament Piotra Strzeli z Obrowca, dziedzica Wieszowy, Rokitnicy i Ptakowic z 1672 roku. str.13, CDS Bd. VII, T.3. Regest 2478.
11 - ksiądz, męczennik, patron topielców, również czeski bohater narodowy z XVII wieku, beatyfikowany przez papieża Jana Pawia II w 1996 roku w Skoczowie.