Zygmunt Pierszalik                                                                                       Dawne dzieje Rokitnicy cz. 1


 

W ten sposób, nieco wyprzedzając fakty, doszliśmy do okresu z którego to pochodzą pierwsze wzmianki o Rokitnicy.

Pierwszy dokument, który wymienia Rokitnicę, jej część zachodnią jest księga uposażeń biskupstwa wrocławskiego "Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis" z około 1295 roku. Jest ona urzędowym wykazem dóbr i dochodów będących w jurysdykcji biskupa wrocławskiego, zawierającym spis miast, wiosek i osad oraz zestawienie dochodów Kościoła z należnej dziesięciny.

Księga wymienia w okręgu Pyskowicko-Zbrosławickim (circa Piscowitz et Sbroslawitz) 20 miejscowości między innymi Rokitnicę, Grzybowice i Wieszowę. Zapis odnośnie Rokitnicy z około 1295 roku brzmi: Item in Rokytnicza In parte nostre dyocesis decima morę polonica valet scotum 1. co tłumaczy się "Również w Rokitnicy w części naszej [wrocławskiej] diecezji dziesięcina [uiszczana jest] według zwyczaju polskiego w wysokości skojca".

Mimo bardzo lakonicznego zapisu można wiele z niego wywnioskować. Początkowa część zapisu wyraźnie sugeruje istnienie drugiej Rokitnicy albo jej części nie podlegającej jurysdykcji biskupa wrocławskiego, a zatem krakowskiego. Występowanie obok siebie dwóch różnych wsi o tej samej nazwie nie było w średniowieczu niczym nadzwyczajnym. Jednakże w przypadku Rokitnicy brak jest jakichkolwiek przesłanek źródłowych, które świadczyłyby o istnieniu w okręgu Pyskowicko-Zbrosławickim drugiej wsi o tej samej nazwie Rokitnica 2. Nasuwa się zatem wniosek, że Rokitnica jest przedzielona granicą diecezjalną. Biorąc pod uwagę, że linie graniczne opierano głównie na granicach naturalnych, możemy w przypadku Rokitnicy dość jednoznacznie wskazać, że tą granicą była rzeka Potok Rokitnicki. Druga część wsi, część wschodnia znajdowała się zatem w obszarze diecezji krakowskiej. Potwierdzenie tego uzyskujemy w dokumencie, biskupa krakowskiego, Jana Grota z 1332 roku, w którym dziesięcinę między innymi ze wsi Rokitniky przekazuje klasztorowi premostratensów we Wrocławiu 3. Jest to zarazem pierwszy dokument dotyczący części wschodniej Rokitnicy.

Ponieważ ta sama rzeka stanowiła również granicę pomiędzy kasztelaniami, wobec tego część wschodnia Rokitnicy należała również do odmiennej kasztelani tj. do bytomskiej. Inaczej mówiąc, rzeka podzieliła wieś na dwie części podlegające dwóm różnym kasztelanom i dwóm różnym biskupom .

Analizując dalszą część zapisu ...decima morę polonica valet scotum, dowiadujemy się, że dziesięcina uiszczana jest w wysokości l skojca. Oznacza to, że mamy do czynienia ze wsią malutką, ale nie jest to wieś dopiero co zakładana, gdyż w takim przypadku Liber fundationis ... dość wyraźnie to zaznacza. Na przykład wobec Wieszowy zaznaczono czasowe zwolnienie z płacenia dziesięciny. Takie zwolnienie obowiązywało na czas zagospodarowywania się. Część zachodnia Rokitnicy jest zatem wsią już zasiedziałą, która płaci dziesięcinę wg starego prawa czy zwyczaju polskiego - morę polonica określanego też prawem książęcym. Omówmy to nieco szerzej.

 


1 - CDSBd.XIV. str. 96
2 - I. Panie. Granice kasztelani bytomskiej w wiekach średnich.   W: Magazyn Bytomski!. VIII, str.31,
3 - CDS Bd.XII. Breslau 1903, nr 5112