Zygmunt Pierszalik                                                                                      Dawne dzieje Rokitnicy cz. 1


 

KALENDARIUM

 

 1295 - pierwsza w pełni udokumentowana wzmianka o Rokitnicy  zawarta jest w księdze uposażeń biskupstwa wrocławskiego „Liber fundationis episcopatus Wratislaviensis" 1. Zapis o Rokitnicy wskazuje, że mamy do czynienia z osadą o zasiedziałym już charakterze, podzieloną pod względem diecezjalnym na dwie części: część zachodnią wrocławską i część wschodnią krakowską.

1332 - pierwszy dokument dotyczący części wschodniej Rokitnicy. Dokument biskupa krakowskiego, Jana Grota, w którym czytamy: „dziesięcinę między innymi ze wsi Rokitniky przekazuje klasztorowi premostratensów we Wrocławiu” 2.

1498 - wzmianka w urbarzu z 1498 roku 3 informująca, że w Rokitnicy w części bytomskiej było jeszcze sześć gospodarstw wolnych chłopów (jeszcze wolnych – bo w 1512 roku szlachta na całym Śląsku uzyskała wprowadzenie pańszczyzny - przymusowej pracy w pańskich majątkach, jednocześnie zabraniając chłopom opuszczania wsi bez zgody pana)

1532 - zapis świadczący o istnieniu we wsi sołtysa 4

1743 - Rokitnica część wschodnia 5:

- dwór:  17 zwierząt pociągowych, 150 owiec,
obszar obsiany zbożem 68 mórg (17 ha)
- wieś:  19 zwierząt pociągowych, gospodarzy brak,
obszar obsiany przez zagrodników 48,1 ha

1749 - wieś liczy ok.125 mieszkańców, w tym 1 gospodarz, oraz 24 zagrodników i domowników, brak koni 6

1780 - wieś posiada łącznie 7,8:

1 młynarza  w  cz. wschodniej
2 folwarki (1 w cz. wschodniej, 1 w cz. zachodniej)
3 gospodarzy w  cz. wschodniej
19 zagrodników (7 w cz. wschodniej, 12 w cz. zachodniej)
5 domowników w cz. zachodniej)
133 mieszkańców (67 w cz. wschodniej, 66 w cz. zachodniej)

1797 - wieś cz. wschodnia (bytomska) 9:

rzemieślnicy: 1 młynarz, 1 kowal, 1 kołodziej,
zabudowania: 1 dom pański, 1 gospodarczy, 1 młyn, 1 folwark,
3 gospodarzy, 9 zagrodników

1799 - wieś cz.wschodnia (bytomska) 10:

 

obszar obsiany

zwierzęta pociągowe

krowy

cielęta

dwór

ok.19 ha

10 szt.

20 szt.

 

wieś:

- 4 gospodarzy

- 11 zagrodn.

 

8,4 ha

6,2 ha

 

28 szt.

14 szt.

 

9 szt.

23 szt.

 

7 szt.

17 szt.

1817 - w wyniku reorganizacji powiatów, część zachodnia zostaje odłączona od powiatu toszeckiego i przyłączona do powiatu bytomskiego. Rokitnica pod względem administracyjnym stanowi jedną całość w powiecie bytomskim, cała wieś liczy 183 mieszkańców zamieszkujących 40 domów: - 2 domy dworu, 3 gospodarzy, 21 zagrodników, 14 domowników 11

1820 - wieś zamieszkuje: 4 rodziny ludzi wolnych, 2 gospodarzy niewolnych, 22 zagrodników oraz 30 rodzin bez ziemi 12; obszar dworu 352 ha, w tym 180 ha pola, 25 łąki i 147 lasu

1829-1830 - budowa drogi z Bytomia do Rokitnicy 13

1830 - Rokitnica liczy 198 mieszkańców, w tym 6 ewangelików (we dworze) i 3 żydów (we wsi); 42 domy, 1 folwark z owczarnią 14, przynajmniej 2 młyny.

1830 - powstaje pierwsza szkoła tzw. „stara”

1840 - wieś liczy 509 mieszkańców, 53 domy, folwark (800 owiec i 50 świń), 1 młyn, 1 szkoła - 1 nauczyciel, 80 dzieci, 2 kowali, 1 szewc, 1 gajowy, Urząd Pocztowy w Tarnowskich Górach 15

1840-1842 - budowa szosy do Bytomia 16

1847-1848 - epidemia tyfusu głodowego

1852 - epidemia cholery pochłania 41 ofiar

1858 - wieś liczy 58 domów i 56 budynków gospodarczych, 739 mieszkańców, Urząd Pocztowy w Miechowicach 17

1861 -  64 domy i 54 budynki gospodarcze, 802 mieszkańców.

1 szkoła - 138 dzieci, rzemieślnicy: 1 karczmarz, 3 kramarzy, 1 szewc, 1 krawiec, 1 kowal,
dwór - areał gruntów: 965 mórg pola, 153 łąki, 35 ogrodów 61 pastwisk, 586 lasu, łącznie 1750 mórg,
wieś - areał gruntów: 378 mórg pola, 39 łąki, 32 ogrodów,
chłopi: 1 gospodarz, 2 pół- i 4 ćwierć-gospodarzy, 13 zagrodników, 16 półzagrodników, 9 domowników,
zwierzęta: 41 koni, 1 byk, 13 osłów, 93 krowy, 19 cieląt,

1869 - w latach 60-tych istniała we dworze doświadczalna stacja rolniczo-chemiczna oraz współpracująca z nią stacja meteorologiczna. Obserwacje i badania prowadził prof. Dove z Berlina. W 1869 roku, obie te stacje zaprzestały działalności 18

1874 - epidemia cholery pochłania 29 ofiar

1885 - Rokitnica liczy 19:

wieś: 999 mieszkańców w tym 11 żydów, 73 domy, 112 ha pola, 149 ha ogrodów i 112 ha łąk,
dwór: 142 mieszkańców w tym 12 protestantów, 7 domów, 425 ha pola, 39 ha łąk, 244 ha lasu

lata 90-te - budowa wodociągu, wodę doprowadzono z Karchowic

1900 - wieś liczy 1330 mieszkańców

1901 - powstała Ochotnicza Straż Pożarna, rozpoczęła pracę kopalnia Castellengo (Rokitnica)

1902-1904 - wybudowano powiatowy zespół budynków opieki zdrowotnej (Kreisinvalidenhaus): przytułek dla kalek, dom starców, dom rehabilitacyjny, dom kolonijny dla dzieci. W czasie wojny 1914-1918 pełnił funkcję wojskowego szpitala gruźliczego

1906 - z inicjatywy hrabiego Ballestrema (właściciela kopalni Castellengo), rozpoczęto budowę nowoczesnego na miarę europejską, osiedla małych domów robotniczych tzw. Domki lub Kolonia oraz oczyszczalnię ścieków

1907 - powstaje oddział agencji pocztowej, od 1926 roku funkcjonuje jako samodzielna agencja

1908 - założono klub sportowy

1909 - budowa dróg do Mikulczyc i Stolarzowic, budowa drugiej „nowej” szkoły (Schnie II)

1912 - poświęcenie kościoła pod wezwaniem Św. Serca Jezusa

1920 - wybuch pyłu węglowego w kopalni Castellengo (Rokitnica), zginęło 30 górników

1925 - budowa osiedla przy ulicy Krakowskiej (po obydwu jej stronach - od ul. Nyskiej w kierunku Wieszowy) - budowa linii tramwajowej z Miechowic do Rokitnicy

1926 - wybudowano odcinek torów tramwajowych z Rokitnicy do Wieszowy i uruchomiono linę tramwajową nr 31 na trasie Bytom-Rokitnica-Wieszowa. Linia ta była czynna do 2.05.1983 roku

1926-1928 - budowa szpitala, architekt Ehl z Bytomia, dyrektor szpitala dr Lemmel

1927 - wykonano kanalizację dróg, wybudowano oczyszczalnię ścieków w rejonie dawnego młyna, przyłączenie kopalni Castellengo do gminy Rokitnica

1928-1929 - budowa ratusza, architekt Ehl

1928 - budowa linii tramwajowej do osiedla Helenka, w 19.. roku wydłużono ją do Stolarzowic. Linia na trasie Bytom-Rokitnica-Stolarzowice nosiła nr 32. Linia ta była czynna do 2.05.1983 roku

1929 - otwarcie poczty w Rokitnicy, pierwszym dyrektorem został Langer 1929-1935, następnie Blüsch w latach 1935-1945

1930 - budowa osiedla (naprzeciw kąpieliska)

1933 - wybudowano kąpielisko

1934 - rozbudowa tzw. „nowej” szkoły (Schule II)

1940 - rozpoczęto budowę odcinka linii tramwajowej Mikulczyce-Rokitnica. Odcinek ten oddano do użytku dopiero po wojnie. Linia otrzymała nr 33, a tramwaj kursował na trasie Bytom-Rokitnica-Mikulczyce dworzec PKP. W 197.. roku, z powodu szkód górniczych, linię tę skrócono do odcinka Bytom-Rokitnica, a 2.05.1983 roku zlikwidowano wszystkie linie tramwajowe w Rokitnicy

1945 luty - wywieziono do przymusowych robót w ZSRR kilkuset mężczyzn, z czego 168 przypłaciło to życiem,

1951 - Rokitnica traci swoją samodzielność, zostaje przyłączona do Zabrza jako dzielnica Zabrze-8. Rozpoczyna się nowy okres jej dziejów.

 


1 - CDS Bd. XIV. str.96,
2
- I. Panic. Granice kasztelani bytomskiej w wiekach średnich.   W: Magazyn Bytomski T.VIII, str. 31,
3
- B. Szczech. Rejestr wolnych chłopów (urbarz) ziemi bytomskiej. Zabrze 1996, str. 6.
4
- Mitteilungen des   Beuthener Geschichts- und Museumsvereins. H. 24. 1962.  str. 39-40.
5
- A.  Perlick, Zur Geschichte der Dörfer im heutigen Kreise Beuthen, 11. Agrarrstatistische Angaben von 1743 und 1799. W: AdBL
6
- A. Perlick. Die Dórfer des Beuthener Landes in dem Handkartenkataloge Friedrich des Groflen.  W: AdBL 1926, str. 81-82,
7
- F. A. Zimmermann, Beytrdge żur Beschreibung von Schlesien. Bd 2. Brieg 1783, str. 239, 349. autor wymienia również kościół, co jest błędne,
8
- F. G. Leonhardi Erdbeschreibung der Preuflischen Monarchie. Halle 1793, Bd III. str. 206,
9
- A. Perlick, Żur Geschichte der Dórfer im heutigen Kreise Beitthen, 6. Aus der Historischen Tabel/e von 1797. W: AdBL 1925,
10
- A. Perlick, Żur Geschichte der Dórfer im heutigen Kreise Beuthen, 11. Agrarrstatistische Angaben von 1743 und 1799. W: AdBL
11
- Statistisch - Topografische - Ubersicht des Departaments der Königlichen Preußischen Regierung in Oppeln in Schlesien. Oppeln 1819. str. 190,
12
- G. Hyckel, Zur Heimatkunde von Rokittnitz:, 63. Zur Geschichte des Gutes um 1820. W: AdBL 1927. str. 4,20.
13
- Beuthen O/S. Ein Heimatbuch des Beuthener Landes von A. Perlick. W: Mitteilungen des Beuthener Geschichts- und Museuirwereins. H.24, Dortmund 1962, str. 39
14
- J. G. Knie, Alphabetisch - statistisch – topographische Übersicht aller Dörfer, Flecken, Städle und anderen  Orte der Königlichen  Preußischen Provinz Schlesien. Breslau 1830. Bd. III. str. 637.
15
- J.G. Knie. Breslau 1840. str. 553.
16
- Beuthen O/S. Ein Heimatbuch des Beuthener Landes von A. Perlick. W: Mitteilungen des Beuthener Geschichts- und  Museumvereins.  H.24. Dortmund 1962, str. 39
17
- Molly, Ortschafts- und Entfernungs-Tabelle des Regierungsbezirk Oppeln. Oppeln 1860, str. 56,
18
- A. Perlick, Zur Heimatkunde von Rokittnitz, 58. Eine meteorologische Station auf dem Rokittnitzer Gute (1869). W: AdBL 1926, str. 76,
19
- Gemeindelexikon für die Provinz Schlesien, Berlin 1887, str. 388,